هذا فراق بینی و ببنک، اما السفینه* فکانت لمساکین و‌اما الغلام** فکان ابواه مؤمنان و اما الجدار***فکان لغلامین و کان تحته کنز...کهف/۸۲-۷۸
۴ سفر موسی:
- هرب: به مدین پس از کشتن قبطی
- طلب:در راه برگشت (وادی ایمن )دنبال آتش می‌گشت
- طرب: به طور و سخن گفتن با خدا در میقات
- تعب: با یوشع به قصد دیدن خضر
*اهل اشارت گفته‌اند این دریا، دریای معرفت است، که هزاران پیغمبر با امت خویش در آن غواصی کردند به امید صیدگوهر توحید و کشتی کشتی انسانیت که خضر می‌خواست آن را خراب کند و ما باید آبادانی را با دست شفقت برداریم تا شیطان آن را خراب بیند و پیرامن آن نگردد.
** آن غلام که خضر او را کشت اشارت است به آرزوها که در میدان ریاضت از نهاد مرد سرزند.
خضر: ما را گفته‌‌اند هر چه نه نسبت ایمان است، سرش به تیغ غیرت برداریم.
*** اما دیوار که خضر آن را عمارت کرد، اشارت است به نفس مطمئنه. ای موسی مگذار که نیست گردد که در زیر آن خزانه‌های اسرار ازل و قدم نهاده‌اند، اگر این دیوار نفسانی پست شود، خزینه اسرار ربانی بر صحرا افتد و هر ناکسی در وی طمع کند.گنج حقیقت در صفات بشریت نهاده‌اند و اطوار طینت درویشان پرده آن ساخته:
دین ز درویشان طلب زیرا که شاهان را مدام
رسم باشد گنج‌ها در جای ویران داشتن
( تفسیر خواجه عبدالله، ج۲ ص۱۸)
نکته: پیر هرات لطیف‌ترین فلسفه وجود نفس سرکش و زیاده خواه را بر گوهر انسانی بازگو می‌کند.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح